+90 (242) 228 20 53
TÜRKAK Akreditasyonlu TS EN ISO/IEC 17025 ÇSGB Yetkili

Terimler sözlüğü

Laboratuvar ve çevre ölçümü metinlerinde geçen kısaltmalar ile teknik terimlerin kısa açıklamaları. Her terim için ayrı sayfa bağlantısı vardır.

A

  • AAS Atomik absorpsiyon spektrometrisi; metal konsantrasyonlarının klasik analiz yöntemlerinden biridir.
  • AERMOD …
  • AKM …
  • Akreditasyon …
  • Aktif örnekleme …
  • Akustik rapor Tesis veya işletmenin gürültü kaynaklarını, ölçüm sonuçlarını ve yönetmelikle uyumu özetleyen teknik belgedir.
  • Alıcı ortam …
  • Amonyak (NH₃) Baca ve proses gazlarında ölçülebilen, çevresel ve iş sağlığı açısından tahriş edici gazdır.
  • Amonyum / amonyum azotu tayini …
  • Anlık gaz ölçümü …
  • Ardıl (residual) Ölçüm veya işlem sonrası ortamda kısa süreli kalan etki; gürültüde ölçüm planlamasında “ardıl süre” dikkate alınır.
  • Arka plan gürültüsü …
  • Asit buharı İşyeri havasında asitlik gösteren uçucu kimyasalların buhar fazıdır; kişisel maruziyet ölçümlerinde hedef analit olarak ele alınabilir.
  • Atmosferik stabilite Dikey karışımın güçlü veya zayıf olduğunu gösteren meteorolojik sınıflandırma; yayılım modelinde kirletici davranışını doğrudan etkiler.
  • Atık su …
  • Aydınlatma ölçümü Çalışma yüzeyinde görev için yeterli lüks düzeyinin sağlanıp sağlanmadığının kalibreli lüksmetre ile ölçülmesidir.
  • Ağır metal emisyonu Baca gazında Pb, Cd, Cr gibi metallerin partikül veya buhar fazında tayinidir.

B

Ç

D

  • Debi (akış hızı) Bacada birim zamanda geçen gaz hacmi veya kütlesi; emisyon hesaplarında kütlesel emisyon için hız ve kesit alanı ile birlikte kullanılır.
  • Dedektör tüp Belirli gazlar için renk reaksiyonu veren tüplerle anlık konservatif tayin yapılmasını sağlayan saha yöntemidir.
  • Deniz suyu analizi Kıyı deşarjları ve çevresel izleme kapsamında tuzluluk, besin maddeleri ve kirlilik göstergelerinin incelenmesidir.
  • Derişim Birim hacim başına kirletici miktarı; gazlarda mg/m³ veya µg/m³, sıvılarda mg/L gibi birimlerle ifade edilir.
  • Dozimetrik gürültü ölçümü Çalışanın yakasına takılan cihazla vardiya boyunca kişisel gürültü maruziyetinin kaydedilmesidir; LEX,8h ile raporlanır.

E

  • e-Devlet Kamu hizmetlerinin elektronik ortamda sunulduğu platform; müzik yayın izni başvuruları ilgili uygulama üzerinden yönlendirilir.
  • e-İmza ve mobil imza …
  • El-kol titreşimi …
  • Emisyon Kaynaktan atmosfere bilinçli veya proses sonucu salınan kirleticidir; baca gazı ölçümü ile debi ve derişim üzerinden nicelenir.

F

G

  • Gaussian dağılım modeli …
  • Gravimetrik analiz Numune alındıktan önce ve sonrası kütle farkı ile toz/partikül miktarının belirlenmesidir; PM10 ve çöken toz raporlarında temel metottur.
  • Gürültü modellemesi Kaynak gücü ve yayılım varsayımlarıyla ses seviyesinin harita üzerinde tahmin edilmesidir; izin ve ÇED teknik eklerinde kullanılır.
  • Gürültü ölçümü Ses basıncı düzeyinin kalibreli sonometre ile zamana bağlı kaydıdır; frekans ağırlıkları ve süre seçimi standartlara göre yapılır.

H

İ

  • 6331 sayılı İSG Kanunu İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili temel çerçeve kanun; ölçüm ve değerlendirme yükümlülüklerinin dayanağıdır.
  • ICP-MS İndüktif eşleşmiş plazma-kütle spektrometrisi; iz seviyesinde ağır metal analizinde kullanılan yöntemdir.
  • ISO 1996 (çevresel gürültü) Çevresel gürültü ölçümü ve gösterge hesapları için kullanılan standart serisi; Leq, tonlama ve ölçüm süresi gibi esasları tanımlar.
  • Işık geçirgenliği …
  • TS EN ISO/IEC 17025 Test ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliği için uluslararası standart; akreditasyon bu standarda göre değerlendirilir.
  • İletkenlik tayini …
  • İmisyon Kaynaktan çıkan kirleticinin çevre havasında yer seviyesinde ölçülen etkisidir; PM10 ve çöken toz ölçümleri bu başlıkta değerlendirilir.
  • İSG İş sağlığı ve güvenliği; çalışma ortamı ölçümleri, risk değerlendirmesi ve mevzuat uyumu bu çatı altında ele alınır.
  • İslilik Baca gazında nemli taşıyıcı içindeki su buharı içeriğinin enerji ve emisyon hesaplarına etkisini gösteren termodinamik niceliktir.
  • İslilik tayini …
  • İvmeölçer Titreşim ivmesini kaydeden sensör; titreşim ölçümlerinde frekans ağırlıklı değerlendirme için kullanılır.
  • İçme suyu İnsan tüketimi için kullanılan su; yönetmelikte tanımlı fiziko-kimyasal ve mikrobiyolojik parametrelerle periyodik analiz edilir.
  • İş hijyeni Çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlerin sağlık açısından değerlendirilmesi disiplinidir.

K

  • Kalibrasyon …
  • Karbon dioksit (CO₂) Yanma son ürünlerinden biri; baca gazında derişim ve hacim ile yanma verimliliği yorumlanır.
  • Karbon monoksit (CO) Tam yanmama eksikliğinde artan zehirli gaz; baca ve kapalı alan ölçümlerinde izlenir.
  • Kaynak envanteri (model) …
  • KKD Kişisel koruyucu donanım; maruziyet önlemleri hiyerarşisinde ölçüm sonuçlarına göre ihtiyaç analizi yapılır.
  • Klor (Cl) tayini (baca) …
  • Klorür tayini …
  • KOİ Kimyasal oksijen ihtiyacı; su organik yükünün oksidasyon kapasitesini gösteren parametredir.
  • Kristal silis (kuvars) Toz maruziyetinde solunumla ilgili risk oluşturan silika formu; kişisel toz ölçümlerinde ayrı değerlendirilir.
  • Krom (VI) tayini …
  • Kuru bülb sıcaklığı Nemden arındırılmış termometre ile ölçülen hava sıcaklığı; termal konfor hesaplarında kullanılır.
  • Kükürt dioksit (SO₂) Yanma ve sülfürlü yakıtlardan çıkan asit oluşturucu gaz; baca gazı tayinlerinde sık ölçülen parametredir.
  • Küresel (radyant) sıcaklık Çevre yüzeylerden gelen termal radyasyonun sıcaklık karşılığıdır; WBGT ve termal konfor ölçümlerinde kullanılır.
  • Kütlesel debi Birim zamanda atmosfere çıkan kirletici kütlesi; baca ölçümlerinde derişim ve gaz debisi ile hesaplanır.

L

  • LAeq,T …
  • Lden Gündüz–akşam–gece ağırlıklı enerjik ortalama gürültü seviyesi göstergesidir; çevresel gürültü yönetmeliklerinde sık kullanılır.
  • Leq Belirli süre boyunca enerji eşdeğeri ortalama ses seviyesidir; ölçüm raporlarında temel gösterge olarak yer alır.
  • LEX,8h Sekiz saatlik referans süreye indirgenmiş kişisel gürültü maruziyeti; işyeri gürültü yönetmelikleriyle karşılaştırılır.
  • Lüks (lx) Aydınlatma şiddeti birimi; çalışma yüzeyinde görev tipine göre yeterlilik kontrolü için ölçülür.

M

N

  • Nem tayini (baca) Baca gazındaki su buharı içeriğinin ölçümüdür; enerji verimi ve emisyon hesaplarında kullanılır.
  • Nitrat / nitrit azotu tayini …
  • NOx Azot oksitler grubu; yüksek sıcaklıkta havadan azot ve oksijenin birleşmesiyle oluşur ve baca gazında sınır değerle kontrol edilir.
  • Numune Analiz için alınan temsilî materyal; zincirde etiketleme, saklama ve taşıma koşulları akreditasyon prosedürüne bağlıdır.
  • Numune alma Örneğin temsilî olacak şekilde su, gaz veya tozun prosedüre uygun çekilmesi ve zincirin dokümantasyonudur.

O

  • Oksijen (baca gazı) Yanma havasının yeterliliği ve eksik yanma riskinin göstergesi olarak baca gazında ölçülür.
  • Ortam gürültüsü İşletme çalışma alanlarında ölçülen çevresel/operasyonel gürültü düzeyidir; kişisel maruziyetle birlikte değerlendirilebilir.
  • Ortam tozu Havadaki genel toz yoğunluğunun sabit noktalarda ölçümüdür; kişisel tozdan farklı örnekleme mantığı taşır.
  • Ortam VOC Çalışma ortamı havasındaki toplu uçucu organik bileşik düzeyinin belirlenmesidir; sağlık riski değerlendirmesinde kullanılır.
  • OSGB Ortak sağlık ve güvenlik birimi; işverenin İSG hizmetlerini dışarıdan aldığı yapıdır; ölçüm raporları dosyalarda kullanılır.

Ö

  • Ölçüm belirsizliği Ölçüm sonucunun kuşkulu dağılımı; akredite raporda metot, cihaz ve tekrarlanabilirlik bileşenleriyle sayısal olarak ifade edilir.

P

  • Pasif örnekleme Pompa kullanmadan adsorbent üzerinde difüzyonla biriken kirleticinin belirli süre sonra analiz edilmesidir.
  • Patlatma kaynaklı titreşim Taş ocaklarında patlatma anında zeminde oluşan kısa süreli yüksek titreşim etkisinin ölçümüdür.
  • pH tayini …
  • PM10 Aerodinamik çapı 10 µm ve altındaki partikül maddelerdir; imisyon ölçümlerinde 24 saatlik ve yıllık sınır değerlerle karşılaştırılır.
  • PMV ve PPD Termal konfor indeksleri; PMV ortalama sıcaklık hissi, PPD memnuniyetsizlik yüzdesini ifade eder.

R

S

Ş

  • Şantiye gürültüsü İnşaat ve şantiye faaliyetlerinden kaynaklanan geçici veya sürekli dış ortam sesidir; çevresel gürültü ölçümleriyle izlenir.

T

Ü

  • Üretim tesisi Ham maddeyi işleyip ürün çıkaran endüstriyel işletme; emisyon ve çevresel ölçümlerin sık uygulandığı tesis tipidir.

V

  • VOC Uçucu organik bileşikler; solvent ve yakıt buharları gibi kaynaklardan çıkar, baca ve ortam havasında tayin edilir.

Y

Z

  • Zemin ivmesi Titreşimin yer hareketinin ivme cinsinden ifadesidir; titreşim ölçüm raporlarında temel niceliktir.

W

  • WBGT Yaş-bulb ve küresel sıcaklık bileşenli ısı stresi indeksidir; sıcak iş ortamlarında maruziyet sınıflandırmasında kullanılır.