Terimler sözlüğü

A

• AAS Atomik absorpsiyon spektrometrisi; metal konsantrasyonlarının klasik analiz yöntemlerinden biridir.
• AERMOD Kararlı hal Gaussian yayılım modeli ailesinden, baca ve alan kaynaklarından çıkan kirleticilerin yer seviyesi konsantrasyonlarını saatlik…
• AKM Atık suyun biyolojik arıtılabilirliğini gösteren kitle temelli parametrelerden biri olarak kullanılan “aktif çamur maddesi” ile ilişkili …
• Akreditasyon Bağımsız bir kuruluşun, laboratuvarın belirli test/ölçüm faaliyetlerini uluslararası kabul görmüş kriterlere uygun yürüttüğünün resmî ola…
• Aktif örnekleme Hava veya emisyon ortamında pompa ile belirli debide süre boyunca numune çekilmesi yöntemidir. VOC ve partikül analizlerinde hedef bileşe…
• Akustik rapor Tesis veya işletmenin gürültü kaynaklarını, ölçüm sonuçlarını ve yönetmelikle uyumu özetleyen teknik belgedir.
• Alıcı ortam Hava kalitesi modellemesinde kirleticiye maruz kalan bölge; genelde ızgara noktaları veya hassas kullanım alanları (konut, okul vb.) olar…
• Amonyak (NH₃) Baca ve proses gazlarında ölçülebilen, çevresel ve iş sağlığı açısından tahriş edici gazdır.
• Amonyum / amonyum azotu tayini İndirgenmiş inorganik azotun (NH₄⁺-N) tayini; arıtma ve alıcı ortam için temel parametredir. İçme, atık ve deniz suyu analizlerinde labor…
• Anlık gaz ölçümü Taşınabilir cihazlarla o anda ortamdaki gaz bileşenlerinin derişiminin okunmasıdır; emisyon taraması veya işyeri havasında hızlı değerlen…
• Ardıl (residual) Ölçüm veya işlem sonrası ortamda kısa süreli kalan etki; gürültüde ölçüm planlamasında “ardıl süre” dikkate alınır.
• Arka plan gürültüsü Ölçüm anında hedef kaynak dışındaki tüm kaynaklardan gelen gürültünün toplam etkisidir; çevresel gürültü değerlendirmesinde kaynak ayırım…
• Asit buharı İşyeri havasında asitlik gösteren uçucu kimyasalların buhar fazıdır; kişisel maruziyet ölçümlerinde hedef analit olarak ele alınabilir.
• Atmosferik stabilite Dikey karışımın güçlü veya zayıf olduğunu gösteren meteorolojik sınıflandırma; yayılım modelinde kirletici davranışını doğrudan etkiler.
• Atık su Kullanım sonucu kirletici içeren ve doğrudan veya arıtılmış olarak deşarj edilen su akışıdır; BOİ, KOİ, yağ-gres ve ağır metal gibi param…
• Aydınlatma ölçümü Çalışma yüzeyinde görev için yeterli lüks düzeyinin sağlanıp sağlanmadığının kalibreli lüksmetre ile ölçülmesidir.
• Ağır metal emisyonu Baca gazında Pb, Cd, Cr gibi metallerin partikül veya buhar fazında tayinidir.

B

• Baca gazı Yakma veya prosesten sonra bacadan atmosfere verilen gaz karışımıdır; debi, derişim ve kütlesel emisyon hesapları izin ve SKHKKY kapsamın…
• Bakiye klor tayini Serbest ve bağlı klor toplamından sonra kalan oksidasyon kapasitesinin su havuzlarında izlenmesidir. Yüzme ve kullanma suyu analizlerinde…
• Balık biyodeneyi (ZSF) Atık su veya seyreltilmiş numunenin belirli tür balık üzerindeki akut toksisitesinin standart prosedürle test edilmesidir; deşarj izni ve…
• Bağıl nem Havadaki su buharı miktarının doygunluğa oranıdır; termal konfor ve WBGT hesaplarında kullanılır.
• Bergerhoff (çöken toz kabı) Çöken toz numunesi için standart kap tipidir; belirlenen süre boyunca yatay yüzeye biriken toz gravimetrik olarak tartılır.
• Bina titreşimi Patlatma veya trafik gibi kaynakların yapıda oluşturduğu titreşimin ölçülmesidir; kat ve taşıyıcı düzeyinde ivme/hız kaydı alınır.
• BOİ Biyolojik oksijen ihtiyacı; su numunesinde mikroorganizmaların organik maddeyi parçalarken tükettiği oksijen miktarını ifade eden klasik …
• BOİ₅ tayini Beş günlük inkübasyonda mikrobiyal oksijen tüketiminin ölçülmesiyle organik yükün biyolojik parçalanabilirliğinin göstergesidir; atık su …
• Bulanıklık tayini Suda askıda katı ve kolloidal maddelerin ışığı saçmasıyla ölçülen bulanıklık düzeyidir; nefelometrik veya uygun metotla raporlanır. Su an…

Ç

• Çalışanların gürültü riskleri yönetmeliği İşyerinde gürültü maruziyetinin sınır değerlerle ölçülmesi ve korunma tedbirlerini düzenleyen ÇSGB mevzuatıdır; kişisel gürültü ve dozime…
• ÇED Çevresel Etki Değerlendirmesi; planlanan tesislerin çevresel etkilerinin önceden incelenmesi sürecidir; hava modeli ve gürültü hesapları …
• Çevre izni / ruhsat Tesisin çevresel etkilerinin kabul edilebilir olduğunun idarece belgelendiği süreçtir; ölçüm ve raporlar başvuru dosyasının parçasıdır.
• Çevresel gürültü İşletme veya ulaşım kaynaklarının çevredeki kullanım alanlarında oluşturduğu dış ortam ses düzeyidir; ÇGKY ile sınır değerler ve ölçüm es…
• ÇGKY Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği; çevresel gürültü ölçümü, müzik yayın izni ve akustik rapor süreçlerinin teknik çerçevesini belirler.
• ÇSGB Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı; iş hijyeni ölçüm, test ve analiz laboratuvarlarının yetkilendirilmesinden sorumludur.
• Çökebilir katı madde tayini Belirli süre dinlendirme sonrası çökelerek ayrılan katı fraksiyonun ölçümüdür; atık su arıtılabilirliği ve çamur oluşumu için kullanılır.…
• Çöken toz Yerçekimi ile yüzeylere biriken toz miktarının Bergerhoff tipi kaplarla ölçümüdür; sonuç genellikle mg/m²·gün ile raporlanır.
• Çözünmüş oksijen tayini Suda çözünmüş oksijen miktarının elektrot veya Winkler türevi metotlarla tayinidir; arıtma verimi ve alıcı ortam için kritik göstergedir.…

D

• Debi (akış hızı) Bacada birim zamanda geçen gaz hacmi veya kütlesi; emisyon hesaplarında kütlesel emisyon için hız ve kesit alanı ile birlikte kullanılır.
• Dedektör tüp Belirli gazlar için renk reaksiyonu veren tüplerle anlık konservatif tayin yapılmasını sağlayan saha yöntemidir.
• Deniz suyu analizi Kıyı deşarjları ve çevresel izleme kapsamında tuzluluk, besin maddeleri ve kirlilik göstergelerinin incelenmesidir.
• Derişim Birim hacim başına kirletici miktarı; gazlarda mg/m³ veya µg/m³, sıvılarda mg/L gibi birimlerle ifade edilir.
• Dozimetrik gürültü ölçümü Çalışanın yakasına takılan cihazla vardiya boyunca kişisel gürültü maruziyetinin kaydedilmesidir; LEX,8h ile raporlanır.

E

• e-Devlet Kamu hizmetlerinin elektronik ortamda sunulduğu platform; müzik yayın izni başvuruları ilgili uygulama üzerinden yönlendirilir.
• e-İmza ve mobil imza e-Devlet üzerinden yapılan başvurularda kullanılan elektronik imza türleridir; müzik yayın izni gibi ÇŞB başvurularında sık istenir. Müzi…
• El-kol titreşimi Elle tutulan titreşimli aletlere maruz kalan çalışanın el-kol bölgesine aktarılan mekanik titreşimin ölçümüdür; maruziyet eylem ve sınır …
• Emisyon Kaynaktan atmosfere bilinçli veya proses sonucu salınan kirleticidir; baca gazı ölçümü ile debi ve derişim üzerinden nicelenir.

F

• Flor (F) tayini (baca) Baca gazında florür veya HF gibi flor içeren bileşenlerin tayinidir; proses ve yakma kaynaklarında izlenir. Emisyon ölçümleri hizmetimizd…
• Florür tayini (su) Florür iyonunun içme ve kullanma suyunda sınır değerlerle karşılaştırılması amacıyla tayinidir. Su analizleri hizmetimizde yürütülebilir;…
• Formaldehit Mobilya, tekstil ve kimya süreçlerinde sık görülen uçucu aldehit; işyeri havasında TWA/STEL ile sınırlandırılır ve numune analizi yapılab…
• Formaldehit tayini Baca veya ortam havasında formaldehit derişiminin numune veya yerinde yöntemlerle belirlenmesidir.
• Fosfat / fosfat fosforu tayini Ortofosfat veya reaktif fosfor fraksiyonunun tayini; besin yükü ve kimyasal çökeltme süreçlerinde kullanılır. Su ve atık su analizleri ka…
• Frekans analizi (gürültü) Ses basıncının frekans bileşenlerine ayrıştırılması; tonalite ve spektral değerlendirmede kullanılır.

G

• Gaussian dağılım modeli Kirletici konsantrasyonunun istatistiksel dağılım varsayımlarıyla yer seviyesinde hesaplandığı yayılım modeli sınıfıdır; AERMOD bu ailede…
• Gravimetrik analiz Numune alındıktan önce ve sonrası kütle farkı ile toz/partikül miktarının belirlenmesidir; PM10 ve çöken toz raporlarında temel metottur.
• Gürültü modellemesi Kaynak gücü ve yayılım varsayımlarıyla ses seviyesinin harita üzerinde tahmin edilmesidir; izin ve ÇED teknik eklerinde kullanılır.
• Gürültü ölçümü Ses basıncı düzeyinin kalibreli sonometre ile zamana bağlı kaydıdır; frekans ağırlıkları ve süre seçimi standartlara göre yapılır.

H

• Halojen emisyonları HCl, HF, Cl₂ gibi halojen içeren gaz emisyonlarının baca çıkışında tayinidir; SKHKKY kapsamında ayrı parametreler olarak ele alınır.
• Hava akış hızı Çalışma ortamında havanın hareket hızı; termal konfor ve taşınım ile ilgili parametredir.
• Hava kalitesi modellemesi Emisyon, meteoroloji ve topoğrafya verileriyle ortam konsantrasyonlarının sayısal olarak tahmin edilmesidir.
• Hidrojen sülfür (H₂S) Kanalizasyon, arıtma ve petrol işleri gibi ortamlarda zehirli gaz olarak bulunabilir; dedektör tüp veya numune yöntemleriyle tayin edilir…
• Hidrokarbon tayini Petrol türevi uçucu veya yarı uçucu hidrokarbonların su numunesinde tayini; yağlı atık su ve kaza deşarjlarında önemlidir. Laboratuvarımı…
• Hız tayini (baca) Baca kesitinde gaz hızının ölçülmesi; debi hesabı için gereklidir.

İ

• 6331 sayılı İSG Kanunu İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili temel çerçeve kanun; ölçüm ve değerlendirme yükümlülüklerinin dayanağıdır.
• ICP-MS İndüktif eşleşmiş plazma-kütle spektrometrisi; iz seviyesinde ağır metal analizinde kullanılan yöntemdir.
• ISO 1996 (çevresel gürültü) Çevresel gürültü ölçümü ve gösterge hesapları için kullanılan standart serisi; Leq, tonlama ve ölçüm süresi gibi esasları tanımlar.
• Işık geçirgenliği Deniz suyu numunelerinde Secchi benzeri veya fotometrik yöntemlerle su sütununun şeffaflığının ölçülmesidir; plankton ve partikül yükü ha…
• TS EN ISO/IEC 17025 Test ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliği için uluslararası standart; akreditasyon bu standarda göre değerlendirilir.
• İletkenlik tayini Suda çözünmüş iyonların iletkenliğe etkisinin ölçülmesi; tuzluluk ve mineralizasyon hakkında hızlı bilgi verir. Su analizleri hizmetimizd…
• İmisyon Kaynaktan çıkan kirleticinin çevre havasında yer seviyesinde ölçülen etkisidir; PM10 ve çöken toz ölçümleri bu başlıkta değerlendirilir.
• İSG İş sağlığı ve güvenliği; çalışma ortamı ölçümleri, risk değerlendirmesi ve mevzuat uyumu bu çatı altında ele alınır.
• İslilik Baca gazında nemli taşıyıcı içindeki su buharı içeriğinin enerji ve emisyon hesaplarına etkisini gösteren termodinamik niceliktir.
• İslilik tayini Baca gazında nem içeriğinin entalpi veya karşılık gelen teknik tanımıyla enerji hesaplarına yansıtılmasıdır; debi ve kütlesel emisyon düz…
• İvmeölçer Titreşim ivmesini kaydeden sensör; titreşim ölçümlerinde frekans ağırlıklı değerlendirme için kullanılır.
• İçme suyu İnsan tüketimi için kullanılan su; yönetmelikte tanımlı fiziko-kimyasal ve mikrobiyolojik parametrelerle periyodik analiz edilir.
• İş hijyeni Çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlerin sağlık açısından değerlendirilmesi disiplinidir.

K

• Kalibrasyon Ölçüm cihazının referans değerlerle karşılaştırılarak sapmasının belirlenmesi ve düzeltilmesi işlemidir; akredite ölçümde izlenebilirlik …
• Karbon dioksit (CO₂) Yanma son ürünlerinden biri; baca gazında derişim ve hacim ile yanma verimliliği yorumlanır.
• Karbon monoksit (CO) Tam yanmama eksikliğinde artan zehirli gaz; baca ve kapalı alan ölçümlerinde izlenir.
• Kaynak envanteri (model) Hava kalitesi veya gürültü modelinde tüm emisyon veya ses kaynaklarının konum, debi ve çalışma saatleriyle listelenmesidir; model girdisi…
• KKD Kişisel koruyucu donanım; maruziyet önlemleri hiyerarşisinde ölçüm sonuçlarına göre ihtiyaç analizi yapılır.
• Klor (Cl) tayini (baca) Baca gazında elementer klor veya klor bileşenlerinin tayinidir; halojen emisyonlarıyla birlikte değerlendirilebilir. Emisyon ölçümleri ka…
• Klorür tayini Klorür iyonunun titrimetrik, iyon seçici veya kondüktometrik yollarla tayini; tuzluluk ve korozivite ile ilişkilidir. Su ve atık su anali…
• KOİ Kimyasal oksijen ihtiyacı; su organik yükünün oksidasyon kapasitesini gösteren parametredir.
• Kristal silis (kuvars) Toz maruziyetinde solunumla ilgili risk oluşturan silika formu; kişisel toz ölçümlerinde ayrı değerlendirilir.
• Krom (VI) tayini Altı değerlikli kromun toksik formunun su numunesinde spektrometrik veya uygun metotla ölçümüdür; içme ve atık su mevzuatında sınırlı par…
• Kuru bülb sıcaklığı Nemden arındırılmış termometre ile ölçülen hava sıcaklığı; termal konfor hesaplarında kullanılır.
• Kükürt dioksit (SO₂) Yanma ve sülfürlü yakıtlardan çıkan asit oluşturucu gaz; baca gazı tayinlerinde sık ölçülen parametredir.
• Küresel (radyant) sıcaklık Çevre yüzeylerden gelen termal radyasyonun sıcaklık karşılığıdır; WBGT ve termal konfor ölçümlerinde kullanılır.
• Kütlesel debi Birim zamanda atmosfere çıkan kirletici kütlesi; baca ölçümlerinde derişim ve gaz debisi ile hesaplanır.

L

• LAeq,T Belirlenen zaman aralığı T boyunca A-ağırlıklı enerji eşdeğeri ortalama ses seviyesidir; endüstriyel akustik ve çevresel ölçüm raporların…
• Lden Gündüz–akşam–gece ağırlıklı enerjik ortalama gürültü seviyesi göstergesidir; çevresel gürültü yönetmeliklerinde sık kullanılır.
• Leq Belirli süre boyunca enerji eşdeğeri ortalama ses seviyesidir; ölçüm raporlarında temel gösterge olarak yer alır.
• LEX,8h Sekiz saatlik referans süreye indirgenmiş kişisel gürültü maruziyeti; işyeri gürültü yönetmelikleriyle karşılaştırılır.
• Lüks (lx) Aydınlatma şiddeti birimi; çalışma yüzeyinde görev tipine göre yeterlilik kontrolü için ölçülür.

M

• Metal dumanı Kaynak ve döküm gibi proseslerde oluşan ince metal parçacıklarının buharlaşarak yoğunlaşmasıyla oluşan aerosoldür; ağır metal analizi ger…
• Meteoroloji verisi Rüzgar, sıcaklık, bulutluluk ve sondaj bilgileri; hava kalitesi modelinde karışım yüksekliği ve stabilite hesapları için girilidir.
• Müzik yayın izni Çevre bakanlığı il müdürlüğünce düzenlenen, elektronik yükseltmeli müzik yayını için izin belgesidir; akustik rapor ve ölçümlerle destekl…

N

• Nem tayini (baca) Baca gazındaki su buharı içeriğinin ölçümüdür; enerji verimi ve emisyon hesaplarında kullanılır.
• Nitrat / nitrit azotu tayini Nitrat ve nitrit iyonlarının ayrı veya birlikte tayini; içme suyu güvenliği ve atık su denetiminde rutindir. Bu tayinler su ve atık su an…
• NOx Azot oksitler grubu; yüksek sıcaklıkta havadan azot ve oksijenin birleşmesiyle oluşur ve baca gazında sınır değerle kontrol edilir.
• Numune Analiz için alınan temsilî materyal; zincirde etiketleme, saklama ve taşıma koşulları akreditasyon prosedürüne bağlıdır.
• Numune alma Örneğin temsilî olacak şekilde su, gaz veya tozun prosedüre uygun çekilmesi ve zincirin dokümantasyonudur.

O

• Oksijen (baca gazı) Yanma havasının yeterliliği ve eksik yanma riskinin göstergesi olarak baca gazında ölçülür.
• Ortam gürültüsü İşletme çalışma alanlarında ölçülen çevresel/operasyonel gürültü düzeyidir; kişisel maruziyetle birlikte değerlendirilebilir.
• Ortam tozu Havadaki genel toz yoğunluğunun sabit noktalarda ölçümüdür; kişisel tozdan farklı örnekleme mantığı taşır.
• Ortam VOC Çalışma ortamı havasındaki toplu uçucu organik bileşik düzeyinin belirlenmesidir; sağlık riski değerlendirmesinde kullanılır.
• OSGB Ortak sağlık ve güvenlik birimi; işverenin İSG hizmetlerini dışarıdan aldığı yapıdır; ölçüm raporları dosyalarda kullanılır.

Ö

• Ölçüm belirsizliği Ölçüm sonucunun kuşkulu dağılımı; akredite raporda metot, cihaz ve tekrarlanabilirlik bileşenleriyle sayısal olarak ifade edilir.

P

• Pasif örnekleme Pompa kullanmadan adsorbent üzerinde difüzyonla biriken kirleticinin belirli süre sonra analiz edilmesidir.
• Patlatma kaynaklı titreşim Taş ocaklarında patlatma anında zeminde oluşan kısa süreli yüksek titreşim etkisinin ölçümüdür.
• pH tayini Suyun asitlik veya bazlığını ifade eden pH değerinin elektrometrik veya uygun metotla ölçülmesidir; içme, kullanma ve atık su karakteriza…
• PM10 Aerodinamik çapı 10 µm ve altındaki partikül maddelerdir; imisyon ölçümlerinde 24 saatlik ve yıllık sınır değerlerle karşılaştırılır.
• PMV ve PPD Termal konfor indeksleri; PMV ortalama sıcaklık hissi, PPD memnuniyetsizlik yüzdesini ifade eder.

R

• Renk tayini Su numunesinin görsel renk yoğunluğunun platin-kobalt veya uygun skala ile belirlenmesidir; atık su ve proses suyu izlemede kullanılır. L…

S

• Senaryo analizi (model) Kapasite artışı, filtre yatırımı veya mevsimsel koşullar için model koşumlarının karşılaştırılmasıdır; izin ve ÇED teknik eklerinde sunul…
• Serbest klor tayini Dezenfeksiyon için eklenen klorun serbest (etkin) fraksiyonunun tayinidir; havuz ve içme suyu güvenliği için önemlidir. Su analizleri kap…
• Serbest siyanür tayini Metal yüzey işleme veya belirli endüstrilerden gelen atık sularda toksik siyanür fraksiyonunun tayinidir. Atık su analizleri kapsamında l…
• Ses gücü Kaynağın birim zamanda yaydığı akustik enerji; mesafe ve ortam koşullarıyla birlikte seviye tahmininde kullanılır.
• Ses izolasyonu Yapı elemanları veya malzemeler ile ses geçişinin azaltılması uygulamasıdır; müzik ruhsatı ve akustik raporlarda önlem olarak önerilebili…
• SKHKKY Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği; baca gazı, imisyon ve emisyon sınırlarını düzenler.
• SKKY Su kirliliği kontrolü mevzuatı kısaltması; deşarj ve su kalitesi parametreleriyle ilişkilidir.
• Solunabilir toz Solunum bölgesine ulaşabilen ince toz fraksiyonudur; kişisel maruziyet ölçümlerinde ayrı değerlendirilir.
• STEL Kısa süreli maruziyet limiti; genelde 15 dakikalık referansla kimyasal buharlar için tanımlanır.
• Sıcaklık tayini (baca) Baca gazı sıcaklığının ölçümü; yoğunluk düzeltmeleri ve emisyon hesaplarında kullanılır.
• Sıcaklık tayini (su) Numune veya saha ölçümünde su sıcaklığının termometre veya sensör ile kaydıdır; diğer parametrelerin yorumu ve proses kontrolü için eşlik…
• Sınıf 1 ses seviyesi ölçer (sonometre) Çevresel ve işyeri gürültü ölçümlerinde IEC 61672-1 uyumlu, düşük belirsizlikli kalibreli ses ölçer sınıfıdır; ÇGKY ve ISO 1996 uygulamal…
• Sınır değer Yönetmelikte aşılmaması gereken üst veya alt teknik eşik; ölçüm sonuçları bu değerlerle karşılaştırmalı raporlanır.

Ş

• Şantiye gürültüsü İnşaat ve şantiye faaliyetlerinden kaynaklanan geçici veya sürekli dış ortam sesidir; çevresel gürültü ölçümleriyle izlenir.

T

• Termal konfor Sıcaklık, nem ve hava hızının çalışan için kabul edilebilir his oluşturması durumudur; WBGT ve PMV/PPD ile ölçülür.
• TOC (Toplam Organik Karbon) Sıvı veya gaz numunesindeki organik karbon toplamının analitik göstergesidir; emisyon ve su analizlerinde kullanılabilir.
• Tonalite (gürültü) Gürültünün dar bantta belirgin ton taşıması durumudur; çevresel gürültü değerlendirmesinde ek düzeltme faktörleriyle ele alınabilir. Gürü…
• Toplam azot tayini Organik ve inorganik azot formlarının toplam göstergesidir; deşarj ve arıtma çıkışı izlemede önemlidir. Laboratuvarımızın su analizleri h…
• Toplam fosfor tayini Organik ve inorganik fosfor formlarının toplamının ölçümüdür; ötrofikasyon riski ve arıtma performansı için kullanılır. Atık su ve yüzme …
• Toplam Kjeldahl azotu (TKA) Organik azot ve amonyum formlarını kapsayan toplam gösterge; atık su ve çamur karakterizasyonunda kullanılır. Su analizleri hizmetimizde …
• Toplam klor tayini Serbest ve birleşik klor formlarının toplam göstergesidir; dezenfeksiyon kontrolünde kullanılır. Su analizleri hizmetimizde yürütülebilir.
• Toplam toz Solunum bölgesine konumlandırılan örnekleyici ile yakalanan tozun gravimetrik olarak belirlenmesiyle elde edilen toplu gösterge.
• Topografya (model) Arazi yükselti ve şekil bilgisi; yayılım modelinde kanalizasyon ve yerel rüzgar etkileri için gereklidir.
• Toz tayini (baca gazı) Baca gazındaki partikül madde numunesinin izokinetik veya uygun yöntemle alınması ve gravimetrik analizidir; SKHKKY kapsamında emisyon ra…
• Tozla Mücadele Yönetmeliği Çalışma ortamında toz maruziyetinin sınırlandırılması ve ölçüm esaslarını düzenleyen mevzuattır; kişisel ve ortam toz ölçümleriyle ilişki…
• Tuzluluk tayini Deniz ve kıyı sularında iletkenlik veya densimetre ile ilişkili tuz içeriğinin belirlenmesidir; kıyı deşarjlarında izleme parametresidir.…
• TWA (8 saat) Zaman ağırlıklı ortalama maruziyet; işyeri kimyasallarında vardiya uzunluğuna indirgenmiş sınır değerle karşılaştırılır.
• TÜRKAK Türk Akreditasyon Kurumu; laboratuvarların akreditasyonunu yürütür.
• Tüm vücut titreşimi İş makinesi veya araç kullanımında vücuda iletilen titreşimin koltuk/zemin üzerinden ölçülmesidir.

Ü

• Üretim tesisi Ham maddeyi işleyip ürün çıkaran endüstriyel işletme; emisyon ve çevresel ölçümlerin sık uygulandığı tesis tipidir.

V

• VOC Uçucu organik bileşikler; solvent ve yakıt buharları gibi kaynaklardan çıkar, baca ve ortam havasında tayin edilir.

Y

• Yanma gazları (zorunlu parametreler) O₂, CO, CO₂, NOx, SO₂ gibi baca gazı bileşenleri; izin ve yönetmelik kapsamında sık ölçülen temel set.
• Yayılım (dispersiyon) Kirleticinin kaynaktan çıktıktan sonra atmosferde seyrelmesi ve taşınması sürecinin modellenmesidir.
• Yağ ve gres tayini Suda çözünmeyen hidrokarbon fraksiyonunun solvent ekstraksiyonu ve gravimetri veya IR ile belirlenmesidir; atık su deşarjında sık izlenen…
• Yaş bülb sıcaklığı Nemli termometre ile ölçülen sıcaklık; termal indeks hesaplarında kullanılır.
• Yer titreşimi Zeminde ölçülen titreşim; patlatma ve endüstriyel kaynakların çevresel etkisini değerlendirmek için kullanılır.
• Yeterlilik belgesi Kurumun belirli ölçüm/analiz faaliyetlerini yürütebildiğini gösteren resmî belgedir.
• Yüzey aktif madde (MBAS) tayini Metilen mavisi aktif maddelerle uzun zincirli anyonik yüzey aktiflerin dolaylı göstergesidir; atık su ve deterjan etkisi izlemede kullanı…
• Yüzme suyu Havuz ve benzeri kullanım için mikrobiyolojik ve kimyasal parametrelerle izlenen su sınıfıdır.

Z

• Zemin ivmesi Titreşimin yer hareketinin ivme cinsinden ifadesidir; titreşim ölçüm raporlarında temel niceliktir.

W

• WBGT Yaş-bulb ve küresel sıcaklık bileşenli ısı stresi indeksidir; sıcak iş ortamlarında maruziyet sınıflandırmasında kullanılır.